Ticaret

Batman’da ticaret genel olarak küçük esnaf ve işletmelerden meydana gelmekte olup, özellikle giyim, tarımsal ve hayvansal ürünler, gıda maddeleri, ev elektroniği gibi tüketim mallarının üretimi, tedariki ve pazarlanmasından oluşmaktadır.

Kurulan ve Kapanan Şirket Sayısı

Batman, elverişli yatırım iklimi ile her geçen gün yeni yatırımlara ev sahipliği yapmaktadır. Kurulan işletme sayıları yıllar itibariyle sürekli artış göstermektedir. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) 2020 yılına ilişkin kurulan-kapanan şirket istatistiklerine göre Batman’da son 10 yılda toplam 4.106 yeni işletme kurulmuştur. İlimizde kurulan şirket sayısı, 2020 yılında pandemi koşullarına rağmen bir önceki yıla göre %70 oranında artarak 717 ile rekor seviyeye ulaşmıştır.

Kurulan-Kapanan Şirket* Verileri

Yıl Kurulan Kapanan
2011 277 57
2012 333 108
2013 367 52
2014 384 37
2015 357 40
2016 337 51
2017 442 54
2018 470 54
2019 422 63
2020 717 82

*Şirket ve Gerçek Kişi Ticaret İşetmeleri toplamı


Ülkemizde ilk olarak, 1920-1938 yıllarında o zaman ki toplumsal ve ekonomik faktörler nedeniyle, kooperatifçilik tarımsal alanlarda ortaya çıkmış, uzun yıllar tarımsal alanda yoğunlaşmıştır. Daha sonra, ekonomik ve sosyal yapıda meydana gelen değişimler ve ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar sebebiyle, başta konut/işyeri inşaatı olmak üzere taşımacılık, tüketim, kredi-kefalet gibi alanlara da yayılmıştır. Ticaret Bakanlığı 2019 yılı verilerine göre; Batman ilinde 2019 yılı itibariyle faal 61 kooperatif ve bu kooperatiflere üye toplam 3.085 kişi bulunmaktadır.

Kooperatifler Batman Türkiye
Faal Koop. Sayısı 61 8.398
Faal Koop. Ortak Sayısı 3.085 1.379.647
Faal Olmayan Koop. Sayısı 10 3..837
Faal Olmayan Koop. Ortak Sayısı 21 188.696
Toplam Koop. Sayısı 71 12.235
Toplam Ortak Sayısı 3.106 1.568.343
Terkin Olan Koop. Sayısı 18 5.878
Terkin Olan Koop. Ortak Sayısı 874 412.908

 

İthalat ve İhracat

Ekonomik istikrarın devamı ve sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması bakımından ihracatımızın konjonktürel değişimlerden etkilenmemesi, küresel tehditlerin fırsata dönüştürülmesi, ülkemizin ve özelde Batman ilinin dünya ihracatından aldığı payın potansiyelini yansıtacak şekilde artırılması ve ihracatımızda son yıllarda sağlanan yüksek artışın kalıcı ve sürdürülebilir bir hale getirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Batman’da ihracatın gelişmesi için öncelikli olarak katma değeri yüksek markalı ürünlerin üretilmesi, Ar-Ge çalışmalarının desteklenerek ürün çeşitliliğinin geliştirilmesi ve bu ürünlerin ihracat içerisindeki paylarının artırılması gerekmektedir.

İlimizdeki ihracatçı firmalara daha hızlı ve etkin bir şekilde hizmet vermek amacıyla Batman Gümrük Müdürlüğü, 2018 yılında şehir merkezindeki hizmet binasından Batman Organize Sanayi Bölgesi yerleşkesi içerisindeki yeni binasına taşınmıştır.

Yıllar itibariyle dalgalı bir seyir izleyen Batman ihracatı, 2012 yılında en yüksek seviyeye ulaşmıştır. 2002 yılıyla kıyaslandığında Batman merkezli firmaların yapmış olduğu toplam ihracat tutarı 0,6 milyon dolardan, 2020 yılı itibari ile 36,8 milyon dolara yükselmiştir. Özellikle 2012 yılında 83,5 milyon dolara ulaşan ihracat rakamlarının 2020 yılı itibari ile 36,8 milyon dolar seviyelerine gerilemesinde, ilimizin ihracatının önemli bir kısmının yapıldığı Kuzey Irak ve Suriye’de son yıllarda yaşanan olumsuz gelişmeler etkili olmuştur. 

İhracatçı firma sayılarına baktığımızda ise; 2002 yılında 12 olan ihracatçı firma sayısında yıllar içerisinde sürekli bir artış gerçekleşmiş ve 2020 yılına gelindiğinde ilimizdeki ihracatçı firma sayısı 39’a yükselmiştir. 

Batman ihracatı ve ithalatı yıllar itibari ile benzer bir seyir izlemektedir. İhracatın arttığı dönemlerde genel olarak ithalatında da arttığı görülmektedir. İthalat en yüksek değerine 147 milyon dolar değeri ile 2017 yılında ulaşmıştır. Ticaret Bakanlığı verilerine göre, 2018 yılında Batman’daki ithalatçı firma sayısı ise 51’dir.

İhracatta bir önceki yıla göre artış görülürken, ithalatta bir önceki yıla göre % 55,7 azalma yaşanmıştır. Bu durum dış ticaret açığına ve yıllar itibari ile dış ticaret açığında dalgalanmaların görülmesine neden olmuştur. 2002-2018 yılları arasında Batman dış ticareti genel olarak açık vermiştir. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2020 yılı için %86’dır. 

Batman Yıllara Göre İthalat ve İhracat Durumu (Bin $)

Yıl İthalat İhracat

2015

24.016.719

32.114.422

2016

36.750.031

26.923.808

2017

147.832.383

47.866.688

2018

68.855.850

44.443.135

2019

40.406.624

35.728.152

2020 42.537.891 36.852.490

 

Batman’ın toplam dış ticaret hacmi 2020 yılında 79,3 milyon dolar olmuştur. Buna bağlı olarak 2020 yılında dış ticaret açığı 5,5 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Dış ticaret açığı ile birlikte cari açığın azaltılması için ihracat değerlerinin yüksek olması gerekmektedir. Bununla birlikte yıllar itibari ile ithalat değerlerinin yüksek olmasının nedeni, özellikle Uzakdoğu ve Ortadoğu ülkelerinden ithal edilen nihai mal ürünlerindeki artıştır. Sanayi sektörünün hammaddesi genel olarak iç piyasadan karşılanmaktadır. İhraç ürünlerin üretimi için ithal hammadde ithaline çok ihtiyaç olmadığından, sanayinin ithalata bağlı ihracatından bahsedilmesi söz konusu değildir.

TİM verilerine göre 2020 yılında Batman'ın en çok ihraç ettiği 5 ürün grubu sırasıyla mücevher, hazır giyim, mobilya, kimya ve madenciliktir.

Sektörlere Göre İhracat

SEKTÖR (Bin $) 2019 2020 DEĞİŞİM (%)
 Mücevher 1.343,34 8.591,82 539,58
 Hazırgiyim ve Konfeksiyon  2.795,05 6.577,35 135,32
 Mobilya,Kağıt ve Orman Ürünleri 7.783,01 4.979,14 -36,03
 Kimyevi Maddeler ve Mamulleri   6.032,67 4.290,72 -28,88
 Madencilik Ürünleri 4.176,26 4.001,06 -4,20
 Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri  1.683,33 2.777,19 64,98
 Makine ve Aksamları 1.697,49 1.410,81 -16,89
 İklimlendirme Sanayii 483,78 919,18 90,00
 Demir ve Demir Dışı Metaller  605,98 363,78 -39,97
 Meyve Sebze Mamulleri  763,08 324,12 -57,53
 Çimento Cam Seramik ve Toprak Ürünleri 476,41 255,47 -46,37
 Çelik 26,03 180,98 595,16
 Halı  20,74 130,85 530,97
 Yaş Meyve ve Sebze   13,70 115,91 746,03
 Elektrik Elektronik 210,64 68,05 -67,69
 Tekstil ve Hammaddeleri 273,39 35,07 -87,17
 Kuru Meyve ve Mamulleri   69,80 30,13 -56,84
 Deri ve Deri Mamulleri  18,30 23,50 28,44
 Otomotiv Endüstrisi 47,07 18,60 -60,49
 Savunma ve Havacılık Sanayii 0,00 0,88  
 Diğer Sanayi Ürünleri 0,00 0,09  
 Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller 23,83 0,00 -100,00
TOPLAM 28.543,90 35.094,70 22,95

 

Batman'ın 2020 yılında en fazla ihracat yaptığı ilk 5 ülke sırasıyla Irak, Belçika, Almanya, Tacikistan ve Macaristan'dır.

Ülkelere Göre İhracat

SEKTÖR 2019 2020 DEĞ.
IRAK 21.071,95 16.540,72 -21,50%
BELÇİKA 0,00 6.439,92  
ALMANYA 260,08 2.615,13 905,52%
TACİKİSTAN 0 1637,75356  
MACARİSTAN 681,7559 1507,97435 121,19%
KUZEY KIBRIS TÜRK CUM. 597,70212 1040,48666 74,08%
KIRGIZİSTAN 1.184,85 561,48 -52,61%
FRANSA 333,64 533,49 59,90%
ROMANYA 18,85027 518,6293 2651,31%
MOLDOVA 14,52619 379,84511 2514,90%
KUVEYT 0,00 301,74  
İSPANYA 0,00 299,20  
MAKEDONYA 66,37753 224,45568 238,15%
FAS 397,48 220,46 -44,54%
İTALYA 0,00 203,57  
GÜRCİSTAN 355,12 187,93 -47,08%
ÇEKYA 0,00 174,07  
AZERBAYCAN 831,77 157,34 -81,08%
POLONYA 0 145,9349  
TÜRKMENİSTAN 31,752 135,5668 326,96%
LİBYA 931,93679 123,82381 -86,71%
İRAN 336,76 118,25 -64,89%
KAZAKİSTAN 4,98 115,16 2210,21%
BULGARİSTAN 13,46 113,13 740,51%
LÜBNAN 0 110,68999  
İSRAİL 104,32 109,77 5,22%
ÇORLU AVRUPA SERBEST BÖLGESİ 0,00 98,43  
ÖZBEKİSTAN 36 86,3448 139,85%
SURİYE 188,9134 71,53547 -62,13%
SUUDİ ARABİSTAN 142,20005 65,4349 -53,98%
YEMEN 0 51,77134  
BİRLEŞİK KRALLIK 34,01 38,83 14,16%
RUSYA FEDERASYONU 141,50009 33,86402 -76,07%
BOSNA-HERSEK 0,00 19,28  
KOSOVA 41,09 17,23 -58,08%
ANGOLA 0,00 17,12  
HOLLANDA 0,00 17,10  
NORVEÇ 20,69865 14,17381 -31,52%
PANAMA 0 10,18845  
JAPONYA 0,00 10,04  
LİTVANYA 0 7,99878  
SEYŞELLER 0 7,61036  
PAKİSTAN 0 4,13  
KAYSERİ SERBEST BÖLGESİ 18,03 3,14 -82,59%
YUNANİSTAN 0 2,21604  
BELARUS 3,07 1,71 -44,42%
KANADA 9,50 0,07 -99,30%
CEZAYİR 134,00 0,00 -100,00%
HONG KONG 4,38 0,00 -100,00%
KATAR 40,91 0,00 -100,00%
NİJER 11,35217 0 -100,00%
SİNGAPUR 9,32 0 -100,00%
UKRAYNA 382,76799 0 -100,00%
VENEZUELA 88,858 0 -100,00%

 

Batman Ticaret ve Sanayi Odası (BATSO)

Özel sektörün Türkiye’de mesleki üst kuruluşu olan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, 1950 yılında 5590 Sayılı Kanun ile kurulmuştur. Batman Ticaret ve Sanayi Odası ise önce 1967 yılında Siirt Ticaret Odasına bağlı bir temsilcilik olarak kurulmuş, sonrasında 1968 yılında müstakil oda olarak faaliyetlerine devam etmiştir. Batman Ticaret ve Sanayi Odası, Batman’da gelişmekte olan ekonomik faaliyetlerin kayıt altına alınması, ticaret ve sanayi faaliyetlerinin sağlam bir temel üstüne oturtulması, ilimize yatırım yapacak şirketlere bilgi sağlanması gibi konularda hizmetler yürütmektedir. Batman’da Sanayi ve Ticaret Odası’na kayıtlı toplam 10.905 üye bulunmaktadır. Hâlihazırda bu üyelerin 6.082’si aktif olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Batman Ticaret ve Sanayi Odası’na kayıtlı işletmelerin sektörel dağılımı incelendiğinde, ilk sırada müteahhitlik, ikinci sırada petrol ve üçüncü sırada ise sanayi ve tekstil sektörleri yer almaktadır.

Şirket Türü

Sayısı

Anonim Şirketler

428

Limited Şirketler

3.866

Kooperatif

105

Gerçek Kişi Ticari İşletme Sayısı 1.683
Aktif Toplam Üye Sayısı 6.082
Terk Eden Toplam Üye Sayısı 4.823
Sanayi Ve Ticaret Odasına Kayıtlı Toplam Üye Sayısı 10.905

 

Batman Ticaret Borsası

Batman Ticaret Borsası, 1995 yılında borsaya dâhil maddelerin alım satımı ve borsada oluşan fiyatlarının tespit, tescil ve ilânı amacıyla kurulan kamu tüzel kişiliğine sahip bir kurumdur. Batman Ticaret Borsası’na kayıtlı toplam 404 işletme bulunurken, 2020 yılı itibari ile aktif olan işletme sayısı ise 182’dir. 2020 yılı borsa işlem hacmi Türkiye toplamı 345,7 milyar TL iken, Batman ilinde borsa işlem hacmi 1,23 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu işlem hacmiyle Batman Ticaret Borsası ülke genelinde 113 borsa arasında 68. sırada yer almıştır.

Batman Ticaret Borsası İşlem Hacmi

Yıl TL Değişim (%) Türkiye Geneline Oranı (%)
2000 18.030.590,00 -- 0,17
2001 21.061.271,00 16,81 0,121
2002 28.649.744,00 36,03 0,121
2003 46.647.808,00 62,82 0,145
2004 65.681.879,00 40,8 0,158
2005 138.851.597,00 111,4 0,288
2006 113.928.056,32 -17,95 0,213
2007 124.453.870,18 9,24 0,199
2008 263.246.439,45 111,52 0,381
2009 235.787.082,74 -10,43 0,307
2010 360.762.873,00 53 0,388
2011 280.286.950,00 -22,31 0,245
2012 686.906.325,11 145,07 0,546
2013 528.526.797,84 -23,06 0,366
2014 897.063.424,72 69,73 0,521
2015 863.934.376,67 -3,69 0,431
2016 1.019.413.401,10 18 0,479
2017 1.098.404.160,38 7,75 0,44
2018 1.204.916.230,60 9,7 0,407
2019 1.157.115.139,38 -3,97 0,335
2020 1.231.538.529,85 6,4 0,356

 

Lisanslı Depoculuk

Lisanslı depoculuk ve ürün ihtisas borsacılığı, depolamaya uygun nitelikte olan ve standardize edilebilen hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, fındık, zeytin, zeytinyağı gibi ürünlerin, sınıf, kalite ve standartlarının yetkili sınıflandırıcı laboratuvarlarca belirlenmesi, modern altyapıya sahip sağlıklı ortamlarda depolanması ve bu ürünlerin ticaretinin ürünün mülkiyetini temsil eden ürün senetleri vasıtasıyla uluslararası alanda da faaliyet gösterebilecek nitelikteki ürün ihtisas borsasında yapılmasını öngören bir sistemdir. 

Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2021 yılı itibari ile lisanslı depoculuk başvuru ve lisans durumu verileri aşağıda verilmektedir.

Lisans Verilen Lisanslı Depo İşletmesi

126

Yetkilendirilen Ticaret Borsası (TÜRİB Öncesi)

10

Yetkili Sınıflandırıcı

21

Referans Yetkili Sınıflandırıcı

4

Mevcut Toplam Lisanslı Depo Kapasitesi

7.015.442 TON

235 Şirketin Öngörülen Toplam Kapasitesi

15.844.520 TON

 

Ticaret Bakanlığı verilerine göre Batman'da 185 bin ton kapasiteli 6 adet hububat lisanslı depo bulunmaktadır.

Batman İli Hububat Lisanaslı Depo Verileri

LİSANSLI DEPO İLÇE KURULUŞ KAPASİTESİ LİSANS KAPASİTESİ
TEKİN LİDAŞ Beşiri 45.800 45.800
TEKİN LİDAŞ Beşiri 61.700 61.700
HACIÖMEROĞLU AFM Beşiri 30.000 21.200
HACI EMİN Merkez 35.200 35.200
BATMAN LİDAŞ Beşiri 40.000 21.000
GÜR LİDAŞ Merkez 50.000 -

 

Batman Yatırım Destek Ofisi

GAP Mah. 2509. Sok. Bina No: 2 Safir Plaza Kat: 5 Daire: 505 BATMAN

Bilgi Hattı

0(488) 212 65 24